Παλιά πόλη Ξάνθης: Μια πόλη γεμάτη χρώμα!

Ενταγμένη στην καρδιά της σύγχρονης Ξάνθης, ένα από τα σημαντικότερα αστικά κέντρα της Θράκης με 65.000 κατοίκους περίπου (σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της απογραφής του 2011), η παλιά πόλη είναι ένας πόλος έλξης σε μια ευρύτερη γεωγραφική περιοχή που συγκεντρώνει πολιτισμικό, ιστορικό και οικολογικό ενδιαφέρον.
Παλιά πόλη Ξάνθης: Μια πόλη γεμάτη χρώμα!
Ο παραδοσιακός οικισμός της Ξάνθης, η «παλιά Ξάνθη», είναι το τμήμα της πόλης που ευτυχώς διασώθηκε ως σήμερα διατηρώντας το περιεχόμενο του παρά τις πιέσεις του ευρύτερου αστικού χώρου.
Παλιά πόλη Ξάνθης: Μια πόλη γεμάτη χρώμα!
Η διασωζόμενη ως σήμερα μορφή του οικισμού είναι δημιούργημα  κυρίως του 19ου αιώνα, με αφετηρία την τρίτη δεκαετία του (1830) όπως δηλώνεται από τις χρονολογήσεις των χριστιανικών εκκλησιών γύρω από τις οποίες οργανώθηκαν οι πρώτες συνοικίες.
Παλιά πόλη Ξάνθης: Μια πόλη γεμάτη χρώμα!
Η περίοδος 1870 – 1910 αντιπροσωπεύει τη φάση εντατικής ανάπτυξης του οικισμού, καθώς η πόλη αναδεικνύεται σε εμπορικό, διοικητικό και στρατιωτικό κέντρο μιας ακμάζουσας περιφέρειας της οποίας η οικονομία βασίζεται κυρίως στην ανάπτυξη της καλλιέργειας του καπνού. 

Παλιά πόλη Ξάνθης: Μια πόλη γεμάτη χρώμα!

Οι οικονομικές δραστηριότητες που θα κινηθούν γύρω από τον καπνό θα σφραγίσουν, με την ακμή και την παρακμή τους, την εξέλιξη της φυσιογνωμίας του οικισμού.

Παλιά πόλη Ξάνθης: Μια πόλη γεμάτη χρώμα!

Στην περίοδο της ανάπτυξης, Ηπειρώτες και Μακεδόνες καπνέμποροι εγκαθίστανται στην πόλη και το ελληνικό στοιχείο ανέρχεται ραγδαία στην τοπική οικονομική και κοινωνική ζωή.

Παλιά πόλη Ξάνθης: Μια πόλη γεμάτη χρώμα!

Έλληνες έμποροι οικοδομούν τα διασωζόμενα ως σήμερα μεγάλα αρχοντικά και η ελληνική κοινότητα ανοικοδομεί σχολεία και εκκλησίες.

Παλιά πόλη Ξάνθης: Μια πόλη γεμάτη χρώμα!

Εμπορικές και διοικητικές αλλά και βιοτεχνικές λειτουργίες αναπτύσσονται στο κέντρο του αστικού ιστού.
Παλιά πόλη Ξάνθης: Μια πόλη γεμάτη χρώμα!
 Από τις αρχές του 20ου αιώνα, βιοτεχνικές και βιομηχανικές χρήσεις καθώς και νέες περιοχές κατοικίας αρχίζουν να αναπτύσσονται εκτός των ορίων του σημερινού οικισμού.

Παλιά πόλη Ξάνθης: Μια πόλη γεμάτη χρώμα!

Με την έλευση προσφύγων από το 1924 και μετά, ο πληθυσμός και η έκταση της Ξάνθης σχεδόν διπλασιάζονται, ενώ το πολεοδομικό κέντρο μετακινείται σιγά – σιγά  νοτιότερα.
Παλιά πόλη Ξάνθης: Μια πόλη γεμάτη χρώμα!
 Η Παλιά Πόλη παρουσιάζει εξαιρετικά δείγματα παραδοσιακής αρχιτεκτονικής. Σαχνισιά είναι ο όρος της αρχιτεκτονικής, που περιγράφει τον τρόπο που είναι κατασκευασμένα τα παραδοσιακά κτήρια.

Παλιά πόλη Ξάνθης: Μια πόλη γεμάτη χρώμα!

Ο όρος αναφέρεται στις προσόψεις των κτηρίων και περιγράφει τις προεξοχές που στηρίζονται σε ξύλινα δοκάρια και οι οποίες βρίσκονται πέρα από τα όρια της τοιχοποιίας του ισογείου.

Παλιά πόλη Ξάνθης: Μια πόλη γεμάτη χρώμα!
 Κάθε σπίτι έχει τη δική του ταυτότητα, τα δικά του χαρακτηριστικά.

Παλιά πόλη Ξάνθης: Μια πόλη γεμάτη χρώμα!

Αρμονικά δεμένα με το περιβάλλον, αφού είναι χτισμένα με ντόπια υλικά-ξύλο και πέτρα από τα γύρω βουνά- και με την παραδοσιακή αρχιτεκτονική.

Παλιά πόλη Ξάνθης: Μια πόλη γεμάτη χρώμα!

Τα πολλά παράθυρα εξασφάλιζαν τη θέα προς το δρόμο και οι μεγάλες γυάλινες επιφάνειες και τα ανοίγματα εκμεταλλεύονταν στο έπακρο το φως του ήλιου.
Παλιά πόλη Ξάνθης: Μια πόλη γεμάτη χρώμα!
 Εξαιρετικά είναι τα στενά λιθόστρωτα σοκάκια.

Παλιά πόλη Ξάνθης: Μια πόλη γεμάτη χρώμα!

Στρωμένα με κυβόλιθους, δουλεμένους στο χέρι με σφυρί και καλέμι, τοποθετημένους με τέτοιο τρόπο ώστε να χρησιμεύουν στην απομάκρυνση των βρόχινων υδάτων αλλά και να προσφέρουν στους πεζούς καθαρούς δρόμους χωρίς λάσπες ακόμα και μετά από δυνατές νεροποντές.

Παλιά πόλη Ξάνθης: Μια πόλη γεμάτη χρώμα!

Χαρακτηριστικά είναι τα ποταμάκια από καθαρό νερό που σχηματίζονται κατά τη διάρκεια μιας ξαφνικής καλοκαιρινής νεροποντής.
Παλιά πόλη Ξάνθης: Μια πόλη γεμάτη χρώμα!
 Πολλά από αυτά τα παραδοσιακά κτίσματα εγκαταλείφθηκαν, αφού οι δαπάνες επισκευής και συντήρησής τους είναι μεγάλες.

Παλιά πόλη Ξάνθης: Μια πόλη γεμάτη χρώμα!

Αποτελούν όμως κομμάτι της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και πόλο έλξης επισκεπτών που αγαπούν την Ελληνική παράδοση. Από το 1976 η Παλιά Πόλη της Ξάνθης αποτελεί προστατευόμενη οικισμό. Ο Δήμος αλλά και ιδιώτες καταβάλουν προσπάθειες για την αναπαλαίωση των κτηρίων και την διατήρηση του αυτού του μοναδικού τόπου.