Το αθάνατο πνεύμα της Μελίνας και τα αλησμόνητα λόγια της..

Είκοσι τρία χρόνια πέρασαν από τον θάνατο της Μελίνας και όμως η παρουσία της είναι ακόμα έντονη στην ελληνική πραγματικότητα.
Το αθάνατο πνεύμα της Μελίνας και τα αλησμόνητα λόγια της..
«Η Ελλάδα πρέπει να πρωταγωνιστεί για τον πολιτισμό. Η Ελλάδα, αυτό είναι η κληρονομιά της, αυτό είναι η περιουσία της και αν το χάσουμε αυτό δεν είμαστε ΚΑΝΕΙΣ»

«Ελπίζω να δω τα Μάρμαρα πίσω στην Αθήνα προτού πεθάνω. Αν όμως έρθουν αργότερα, εγώ θα ξαναγεννηθώ».

«Δεν βγαίνω πια έξω από τότε που έπαψα να φλερτάρω».
Το αθάνατο πνεύμα της Μελίνας και τα αλησμόνητα λόγια της..
Καμία Ελληνίδα δεν συμβόλισε τόσο ακτινοβόλα τη γοητεία, το ταλέντο, το ελληνικό ταμπεραμέντο και την ελληνική λεβεντιά όσο η Μελίνα Μερκούρη. Μια γυναίκα σύμβολο που παραμένει επίκαιρη και ζωντανή μές από τα λόγια και τις πράξεις της, τους αγώνες της για τη δημοκρατία, υπέρμαχος της επιστροφής των Μαρμάρων του Παρθενώνα, η Μελίνα Μερκούρη ήταν μια προσωπικότητα που όσο καμία άλλη ξεπέρασε κατά πολύ τα ελληνικά σύνορα.

Η Μαρία Αμαλία Μερκούρη γεννήθηκε στην Αθήνα στις 18 Οκτωβρίου του 1920. Παππούς της ο Σπύρος Μερκούρης, δήμαρχος της Αθήνας. Η Μελίνα είχε την πολιτική μέσα στο αίμα της καθώς πολλά μέλη της οικογένειας της ήταν πολιτικοί. Θα εμπλακεί με αυτήν αφού διαπρέψει πρώτα στην πρώτη της μεγάλη αγάπη, την ηθοποιία.

Στα 18 της χρόνια θα περάσει στο Εθνικό Θέατρο και θα ξεκινήσει μια λαμπρή και πλούσια θεατρική πορεία. Πρωτοεμφανίζεται στη θεατρική σκηνή το 1944 στο Θέατρο Βρετάνια με το θίασο του Γιώργου Παππά και Αντώνη Γιαννίδη, με το έργο του Αλέξη Σολομού «Το μονοπάτι της Λευτεριάς» και ακολουθεί το έργο του Laszlo Bus-Fekete «H κόμισσα και ο καμαριέρης». Ακολουθούν το 1945 και 1946 τα «Μις Μπα», «Θα σε παντρευτώ Τέρας», «Το Πένθος ταιριάζει στην Ηλέκτρα», «Πωλείται Κέφι», «Η Μπόρα Πέρασε», «Επικίνδυνη Στροφή», «Ο Άνθρωπος και τα Όπλα», «Φαύλος Κύκλος», «Της Νύχτας τα Καμώματα», «Ένας Φίλος θα ‘ρθει απόψε» και πολλές ακόμα παραστάσεις.

Εμβληματική η εμφάνιση της το 1949 στο «Λεωφορείον ο Πόθος» όπου θα γνωριστεί με τον Μάνο Χατζηδάκι με τον οποίο θα αναπτύξουν μια μνημειώδη φιλία που θα κρατήσει μια ζωή με πολλά σκαμπανεβάσματα, δημόσιους καυγάδες και ατελείωτες συζητήσεις και κοινούς αγώνες. Για την παράσταση, ο Χατζιδάκις θα γράψει και το «Χάρτινο το Φεγγαράκι» που θα τραγουδήσει η Μερκούρη.

 

Θα συμμετάσχει και σε μια από τις πιο ιστορικές παραστάσεις της εποχής, την » Άννα των Χιλίων Ημερών» που σκηνοθέτησε ο Δημήτρης Μυράτ και έπαιζαν μεταξύ άλλων η Ειρήνη Παππά, η Άννα Συνοδινού, η Νίτσα Τσαγανέα, ο Χρήστος Τσαγανέας, ο Δημήτρης Μυράτ, ο Τίτος Βανδής, ο Ντίνος Ηλιόπουλος, ο Μίμης Φωτόπουλος, κ.α. Από το 1951 αρχίζει να πρωταγωνιστεί παράλληλα και στην Γαλλική θεατρική σκηνή, όπου έγινε μούσα ενός από τους μεγαλύτερους θεατρικούς συγγραφείς, του Μαρσέλ Ασάρ. Συνεχίζει την παράλληλη πορεία της και στις δύο σκηνές, την αθηναϊκή και την παριζιάνικη.
Το αθάνατο πνεύμα της Μελίνας και τα αλησμόνητα λόγια της..
Μέχρι που το 1954, ο Μιχάλης Κακογιάννης, θα την περάσει για κάστινγκ για τον ρόλο της Στέλλας, μιας ταινίας που θα την καθιερώσει διεθνώς. Η ηρωίδα, που διαλέγει το δικό της δρόμο αντιμετώπισης των αντιλήψεών της εποχής, θα αποτελέσει μια ηρωίδα-πρότυπο της γυναικείας απελευθέρωσης που θα διχάσει την ελληνική κοινωνία της εποχής, και θα ταυτισει τον ρόλο με το πρόσωπο της Μερκούρη. Η ταινία διακρίθηκε με το βραβείο καλύτερης ταινίας ρετροσπεκτίβας στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης 1960, με τη Χρυσή Σφαίρα καλύτερης ξένης ταινίας του 1956 και ήταν επιπλέον η ελληνική υποβολή για το Όσκαρ καλύτερης ξενόγλωσσης ταινίας του 1956.

 

Η Μελίνα Μερκούρη, θα κερδίσει το βραβείο ερμηνείας Isa Miranda στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Καννών του 1955, αλλά εκείνη τη βραδιά θα γνωρίσει τον έρωτα της ζωής της, τον Αμερικανό σκηνοθέτη Ζιλ Ντασέν. Σύμφωνα με την ιστορία, ο Ντασέν θα την ερωτευτεί κεραυνοβόλα και θα «πηδήσει» δεκάδες σειρές από καρέκλες μέσα στην αίθουσα της τελετής στο Φεστιβάλ, για να την γνωρίσει.
Το αθάνατο πνεύμα της Μελίνας και τα αλησμόνητα λόγια της..
Ο Αμερικανός σκηνοθέτης θα γίνει ο μέντορας της, ο σύντροφος της αλλά και ο συνεργάτης της καθώς το ζευγάρι θα γυρίσει μαζί πολλές ταινίες. Το 1956 είναι που ο «Τζούλι» όπως αποκαλεί τον Ντασέν χαϊδευτικά η Μερκούρη, έρχεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα και το 1957 γυρίζει την πρώτη ταινία με τη Μελίνα, που είναι η κινηματογραφική μεταφορά του μυθιστορήματος τού Καζαντζάκη «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται», σε συνεργασία με τον ίδιο τον συγγραφέα. Το 1958 θα γυρίσουν την ταινία «Θηλυκός Δαίμων» – La Loi, στην οποία εκτός από τη Μελίνα συμμετέχουν η Τζίνα Λολομπρίτζιτα, ο Μαρτσέλο Μαστρογιάννι και ο Υβ Μοντάν. Την ολοκλήρωση και τα γυρίσματα της ταινίας αυτής ο Ντασέν δήλωσε πως τα θεωρούσε ως την πιο δύσκολη συνεργασία της καριέρας του, λόγω των σκηνών ζήλιας που δεχόταν από τη γυναίκα του για την συμμετοχή της Λολο-μπρίτζιτα, όπως χαρακτηριστικά τόνιζε το όνομα η Μελίνα, στην ταινία. Το μεσογειακό της ταμπεραμέντο ήταν μνημειώδες και ο έρωτας τους γεμάτος εντάσεις.
Το αθάνατο πνεύμα της Μελίνας και τα αλησμόνητα λόγια της..
Ακολουθούν μια σειρά από ταινίες, πάντα με τη Μελίνα σε πρωταγωνιστικό ρόλο: «Φαίδρα» με τον Άντονι Πέρκινς (1961), «Τοπ Καπί» με τους Πίτερ Ουστίνοφ και Μαξιμίλιαν Σελλ (1963), «10:30 ένα καλοκαιρινό βράδυ» με τη Ρόμι Σνάιντερ (1966). Ξεχωρίζει το «Ποτέ την Κυριακή» (1960), στο οποίο απονεμήθηκε το βραβείο Όσκαρ για τη μουσική του Μάνου Χατζιδάκι, ενώ ήταν και υποψήφιο σε πολλές ακόμη κατηγορίες όπως πρώτου γυναικείου ρόλου, σεναρίου, σκηνοθεσίας. Το 1967 ανεβάζουν στο θέατρο Μπροντγουέι, μετά από περιοδεία σε όλες τις ΗΠΑ, το μιούζικαλ «Ίλια Ντάρλινγκ», που αποτελεί τη θεατρική μεταφορά του «Ποτέ την Κυριακή». Το έργο γνωρίζει μεγάλη επιτυχία.
Το αθάνατο πνεύμα της Μελίνας και τα αλησμόνητα λόγια της..
Η δικτατορία θα βρεί την Μερκούρη στην Νέα Υόρκη και μαζί με τον Ντασέν που είναι και αυτός πολιτικοποιημένος θα αποφασίσουν να ζήσουν στο Παρίσι όπου θα ξεκινήσουν έναν αντιδικτατορικό αγώνα με διαδηλώσεις, ομιλίες και πορείες που θα ενοχλήσουν τόσο πολύ τους συνταγματάρχες που θα στερήσουν από την Μερκούρη την ελληνική ιθαγένεια. Εκεί είναι που η Μελίνα θα πεί μια αλησμόνητη ατάκα, σύμφωνα με την δική της περιγραφή «Νωρίς το πρωί της 12ης Ιουλίου 1967, το τηλέφωνο, εκείνος ο ήχος. Ήταν ένας δημοσιογράφος που τηλεφωνούσε απ’ την Αγγλία: “Κυρία Μερκούρη, ο κ. Παττακός, ο Έλληνας υπουργός των Εσωτερικών, σας κήρυξε εχθρό του λαού. Λέει πως βλάψατε ηθικά και οικονομικά τη χώρα. Η περιουσία σας θα δημευθεί και σας αφαιρούν την ελληνική ιθαγένεια. Για μια στιγμή δεν μπορούσα να μιλήσω. “Έχετε κανένα σχόλιο;” Προσπάθησα να βρω τη φωνή μου. “Κυρία Μερκούρη, ο κ. Παττακός σας κήρυξε μη Ελληνίδα. Έχετε να κάνετε κανένα σχόλιο;” Τα λόγια ανέβηκαν στα χείλια μου. “Γεννήθηκα Ελληνίδα, θα πεθάνω Ελληνίδα. Ο κ. Παττακός γεννήθηκε φασίστας, θα πεθάνει φασίστας”. Το 1974 Μερκούρη-Ντασέν θα γυρίσουν το ντοκιμαντέρ «Δοκιμή» σε συνεργασία με το Μίκη Θεοδωράκη, το Γιάννη Μαρκόπουλο, την Ελληνοαμερικανίδα ηθοποιό Ολυμπία Δουκάκη και τον Λόρενς Ολίβιε, το οποίο αναφέρεται στην Εξέγερση του Πολυτεχνείου της Αθήνας το Νοέμβριο του 1973, αλλά και στα βασανιστήρια της Χούντας, στους πολιτικούς κρατούμενους.
Το αθάνατο πνεύμα της Μελίνας και τα αλησμόνητα λόγια της..
Δύο ημέρες μετά την πτώση της δικτατορίας η Μερκούρη και ο Ντασέν θα επιστρέψουν στην Αθήνα όπου και θα παραμείνουν για το υπόλοιπο της ζωή τους.

Το αθάνατο πνεύμα της Μελίνας και τα αλησμόνητα λόγια της..

Η Μελίνα ιδρυτικό μέλος του ΠΑΣΟΚ, αποδέχεται την πρόταση του Ανδρέα Παπανδρέου και θα διατελέσει υπουργός Πολιτισμού κατά τα χρονικά διαστήματα 1981-1989 και 1993-1994, θέση η οποία της έδωσε το έναυσμα για να ξεκινήσει εκστρατεία για την επιστροφή των κλεμμένων μαρμάρων της Ακρόπολης από τον Λόρδο Έλγιν, τα οποία βρίσκονται δυστυχώς ακόμα στις προθήκες του Βρετανικού Μουσείου και να ξεκινήσει την ιδέα του Νέου Μουσείου της Ακρόπολης που ολοκληρώθηκε μετά τον θάνατο της αλλά και να δημιουργήσει το θεσμό των δημοτικών περιφερειακών θεάτρων (γνωστά ως ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ.) με σκοπό την πολιτιστική ανάπτυξη της ελληνικής περιφέρειας αλλά και τον θεσμό των πολιτιστικών πρωτευουσών της Ευρώπης, με πρώτη την Αθήνα το 1985.
Το αθάνατο πνεύμα της Μελίνας και τα αλησμόνητα λόγια της..
Το 1990 διεκδίκησε την δημαρχία της Αθήνας, χωρίς όμως επιτυχία. Στη δεύτερη θητεία της στο υπουργείο πολιτισμού δίνει μεγάλη σημασία στην εισαγωγή του πολιτισμού και της θεατρικής αγωγής στα σχολεία, αλλά καταβεβλημένη από πολύχρονη μάχη με τον καρκίνο θα αφήσει την τελευταία της πνοή στο νοσοκομείο Memorial της Νέας Υόρκης, την Κυριακή 6 Μαρτίου του 1994. Η σορός της έφτασε στην Ελλάδα στις 8 Μαρτίου του 1994 και τέθηκε σε διήμερο λαϊκό προσκύνημα στο παρεκκλήσι της Μητρόπολης Αθηνών, ενώ ταυτόχρονα κηρύχθηκε τριήμερο εθνικό πένθος.
Το αθάνατο πνεύμα της Μελίνας και τα αλησμόνητα λόγια της..
Την Πέμπτη 10 Μαρτίου του 1994 ψάλλεται η νεκρώσιμος ακολουθία στον Καθεδρικό Ναό Αθηνών και αμέσως μετά εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι τη συνοδεύουν ως το Α’ Νεκροταφείο Αθηνών. Ήταν η πρώτη Ελληνίδα που κηδεύτηκε με τιμές αρχηγού κράτους. Ενταφιάστηκε σε οικογενειακό τάφο. Ο θάνατός της προκάλεσε εκδηλώσεις συγκίνησης σε όλο τον κόσμο. Πολλοί πολιτικοί ηγέτες στέλνουν συλλυπητήρια μηνύματα στην οικογένειά της και στην Ελλάδα. Την ώρα της κηδείας της τα θέατρα και τα μαγαζιά στο Μπρόντγουεϊ παραμένουν κλειστά.